ΛΥΣΗ ΟΜΟΡΡΥΘΜΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΓΙΑ ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΛΟΓΟ. ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΕΤΑΙΡΟΥ ΑΠΟ ΔΙΜΕΛΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ.

Αίτηση λύσης ομόρρυθμης εταιρίας λόγω συνδρομής σπουδαίου λόγου κατά το ν. 4072/2012. Αντίθετη αίτηση αποκλεισμού εταίρου από ομόρρυθμη εταιρία κατ’ άρθρο 263 του. ν. 4072/2012.  Ο αποκλεισμός αυτός νοείται και επί διμελών εταιριών, καθόσον ο εναπομείνας εταίρος δύναται, εντός τετραμήνου, να συνεχίσει την εταιρία με νέο εταίρο που θα εισέλθει στην εταιρία. Στην περίπτωση αυτή, όμως, για να γίνει δεκτή η σχετική αίτηση, θα πρέπει να αποδεικνύεται η σοβαρή προοπτική συνεχίσεως της εταιρίας, μετά τον αποκλεισμό του ενός εταίρου, με έτερο τρίτο πρόσωπο, διαφορετικά η απόφαση περί αποκλεισμού του ενός από τους δύο εταίρους ισοδυναμεί με αυτήν περί της λύσεως της εταιρίας.

ΑΠΟΦΑΣΗ 513/2019 ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΕΦΕΤΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

Με την ανωτέρω υπό στοιχείο Α΄ αίτηση, ο αιτών και ήδη εκκαλών εξέθεσε ότι ο ίδιος και η καθης η αίτηση, ήδη εφεσίβλητη, αποτελούν τους μοναδικούς εταίρους και διαχειριστές της αναφερόμενης σ’ αυτήν (αίτηση), διμελούς, ομόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία «……….», με ποσοστό συμμετοχής εκάστου στο κεφάλαιο, κέρδη και ζημίες αυτής κατά 50%. Επίσης, ότι οι σχέσεις μεταξύ αυτού (αιτούντος – εκκαλούντος) και της καθης η αίτηση έχουν διαταραχθεί, σοβαρώς με συνέπεια να υφίσταται αδυναμία συνεργασίας τους προς επίτευξη του εταιρικού σκοπού, καθώς και ότι η καθης η αίτηση τον έχει αποκλείσει αυθαίρετα από τη διαχείριση της εταιρίας, παραλείποντας ακόμη και να τον ενημερώνει σχετικά με την οικονομική της πορεία, επιπλέον δε ότι αυτή προβαίνει στις αναλυτικώς αναφερόμενες ενέργειες, κατά παράβαση του καταστατικού και χωρίς τη συναίνεσή του, ζημιώνοντας την προαναφερθείσα εταιρία. Ακόμη, βάσει των ανωτέρω, ο αιτών – εκκαλών ζήτησε να διαταχθεί η δικαστική λύση της ομορρύθμου εταιρίας αυτή, συντρέχοντας προς τούτο σπουδαίου λόγου.

Με την ανωτέρω υπό στοιχείο Β΄ αίτηση, η αιτούσα και ήδη εφεσίβλητη εξέθεσε ότι η ίδια και ο καθου η αίτηση, ήδη εκκαλών, αποτελούν τους μοναδικούς εταίρους και διαχειριστές της αναφερόμενης σ’ αυτήν (αίτηση) διμελούς, ομόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία «……….», με ποσοστό συμμετοχής εκάστου στο κεφάλαιο, κέρδη και ζημίες αυτής κατά 50%. Επίσης, ότι οι σχέσεις μεταξύ αυτής (αιτούσας – εφεσίβλητης) έχουν διαταραχθεί, με συνέπεια να υφίσταται αδυναμία συνεργασίας τους προς επίτευξη του εταιρικού σκοπού. Ακόμη ότι ο καθου η αίτηση (εκκαλών) επιδεικνύει αδιαφορία για τις εταιρικές υποθέσεις, δεν προσφέρει την προσωπική του εργασία στην εταιρία, αλλά ούτε και συνδράμει οικονομικά κατά το ποσοστό συμμετοχής του στην εταιρία για την αντιμετώπιση των εξόδων της και ότι επιπλέον δυσχεραίνει με την άρνηση σύμπραξής του στη λήψη σημαντικών αποφάσεων για τη δραστηριότητα της εταιρίας. Βάσει των ανωτέρω, η αιτούσα – εφεσίβλητη ζήτησε να αναγνωρισθούν ότι υπάρχουν σπουδαίοι λόγοι, που αφορούν στο πρόσωπο του καθου η αίτηση (εκκαλούντος), οι οποίοι δικαιολογούν τη λύση της εταιρίας και συνακόλουθα τον αποκλεισμό αυτού (εκκαλούντος) από την εταιρία αυτή και να διαταχθεί ο αποκλεισμός του τελευταίου από την προαναφερθείσα εταιρία, συντρέχοντας προς τούτο σπουδαίου λόγου, καθώς και, επικουρικώς, να διαταχθεί η δικαστική λύση της εταιρίας αυτής για τους ανωτέρω λόγους.

Με την εκκαλούμενη απόφαση οι προαναφερθείσες αιτήσεις συνεκδικάσθηκαν και απορρίφθηκε ως ουσιαστικώς αβάσιμη η ως άνω υπό στοιχείο Α΄ αίτηση (του εκκαλούντος), ενώ η ως άνω υπό στοιχείο Β΄ αίτηση (της εφεσίβλητής) έγινε δεκτή κατά ένα μέρος, ως ουσιαστικώς βάσιμη, και διατάχθηκε ο αποκλεισμός από την προαναφερθείσα ομόρρυθμη εταιρία του καθού η αίτηση αυτή (εκκαλούντος). Κατά της ως άνω αποφάσεως παραπονείται ο εκκαλών με την κρινόμενη έφεση του και τους πρόσθετους λόγους αυτής, για λόγους που στο σύνολο τους ανάγονται σε μη ορθή εφαρμογή του νόμου και εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων και ζητεί να εξαφανιστεί, άλλως να μεταρρυθμισθεί, η προσβαλλόμενη απόφαση, ώστε η ως άνω υπό στοιχείο Α΄ αίτησή του να γίνει δεκτή, ενώ η ως άνω υπό στοιχείο Β΄ αίτηση να απορριφθεί στο σύνολό της και επικουρικώς (σε περίπτωση που δεν γίνουν δεκτοί οι λοιποί λόγοι της εφέσεως) να διαταχθεί, ταυτόχρονα με τον αποκλεισμό του ως εταίρου, η καταβολή σ’ αυτόν του ποσού (90.000 ευρώ), που αντιστοιχεί στην αξία της εταιρικής μερίδας του.

Στο άρθρο 259 του ν. 4072/2012 «Βελτίωση επιχειρηματικού περιβάλλοντος – Νέα εταιρική μορφή – Σήματα κλπ» ορίζεται ότι «1. Η ομόρρυθμη εταιρεία λύνεται: α) με την πάροδο του χρόνου διαρκείας της, β) με απόφαση των εταίρων, γ) με την κήρυξή της σε πτώχευση και δ) με δικαστική απόφαση ύστερα από αίτηση εταίρου, εφόσον υπάρχει σπουδαίος λόγος. Στην εταιρική σύμβαση μπορεί να προβλέπονται και άλλοι λόγοι λύσης της εταιρείας. 2. Η αίτηση εκδικάζεται από το μονομελές πρωτοδικείο της έδρας της εταιρείας, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας». Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων με εκείνες των άρθρων 249 και 294 του ν. 4072/2012 συνάγεται ότι η ομόρρυθμη εταιρία λύεται με δικαστική απόφαση ύστερα από αίτηση εταίρου εφόσον υπάρχει σπουδαίος λόγος. Η δικαστική λύση της εταιρίας για σπουδαίο λόγο αφορά τόσο την εταιρία αορίστου όσο και την ορισμένου χρόνου. Ο σπουδαίος λόγος αυτός κρίνεται κατά τις περιστάσεις και σε συνάρτηση με τη γενικότερη οργάνωση της συγκεκριμένης εταιρίας, η οποία θα αποτελεί τον κύριο οδηγό για την εκτίμηση της σοβαρότητας της κατάστασης που δημιούργησε ο επικαλούμενος σπουδαίος λόγος. Σημειωτέον ότι οι λόγοι λύσεως των προσωπικών εταιριών (όπως η ομόρρυθμη εταιρία), υπό το ισχύον δίκαιο του ν. 4072/2012, διαφέρουν από αυτούς που γίνονταν δεκτοί κατά το προϊσχύσαν δίκαιο και καθορίζονται πλέον με κεντρικούς άξονες τη γενική αρχή της διατήρησης της εμπορικής επιχείρησης και το επιβεβλημένο απομάκρυνσης από τον απόλυτα προσωποπαγή χαρακτήρα των προσωπικών εταιριών. Μάλιστα, η εκ μέρους εταίρου καταγγελία της εταιρίας έχει πλέον απαλειφθεί ως προβλεπόμενος από το νόμο λόγος λύσεως της προσωπικής εταιρίας, ισχύει όμως ως τέτοιος λόγος, εφόσον προβλέπεται στην εταιρική σύμβαση. Ακόμη, βάσει του σκοπού της διατήρησης της επιχείρησης που καθιερώνεται με το ν. 4072/2012, σε συνδυασμό με το ότι προβλέπεται και δικαίωμα εξόδου του εταίρου, σύμφωνα με το άρθρο 261 του ίδιου ανωτέρω νόμου, το δικαίωμα δικαστικής λύσης της εταιρίας συνιστά έσχατο μέσο αντιμετώπισης της κατάστασης που ανέκυψε με τη συνδρομή του σπουδαίου λόγου και εγείρεται επομένως μόνο σε περίπτωση που δεν ανευρεθή άλλος τρόπος άρσης του αδιεξόδου. Η ύπαρξη του σπουδαίου λόγου θα πρέπει πάντως να έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και σημαντικές επιπτώσεις στην ομαλή λειτουργία της εταιρίας, καθώς και να παρουσιάζει το στοιχείο της μονιμότητας και μην έχει προσωρινό χαρακτήρα. Ο ανωτέρω σπουδαίος λόγος πρέπει, ιδίως, να αναφέρεται στις σχέσεις της εταιρίας και όχι στο πρόσωπο των εταίρων, εκτός αν στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα προσωπικά στοιχεία παίζουν πρωτεύοντα ρόλο. Περιστατικά που συνιστούν σπουδαίο λόγο είναι, υπό το πρίσμα των ανωτέρω διατάξεων, οι οποίες επικεντρώνονται στην οπτική της εμπορικής επιχείρησης, φορέας της οποίας είναι το νομικό πρόσωπο της εταιρίας παρά στον προσωποπαγή συμβατικό εταιρικό δεσμό, η κακή πορεία των εταιρικών υποθέσεων και η έλλειψη κερδών, η αθέτηση των εταιρικών υποχρεώσεων και η κακή διαχείριση των εταιρικών υποθέσεων, οι διαρκείς διαφωνίες, η έλλειψη συνεργασίας και κατανόησης μεταξύ των εταίρων (βλ. ΑΠ 37/2019 ΝΟΜΟΣ,  ΑΠ 1085/2018 ΔΕΕ 2019 557, ΑΠ 210/2017 ΝΟΜΟΣ, ΕφΘεσ (Μον) 899/2018 ΔΕΕ 2017 299, ΕφΘεσ (Μον) 28/2017 ΕπισκΕμπΔ 2017 760). Εξάλλου, στο άρθρο 263 του ν. 4072/2012 ορίζεται ότι «Αν συντρέχει στο πρόσωπο ενός εταίρου περιστατικό που θα δικαιολογούσε τη λύση της εταιρείας σύμφωνα με την περίπτωση δ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 259, το μονομελές πρωτοδικείο μπορεί, ύστερα από αίτηση των λοιπών εταίρων, η οποία εκδικάζεται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, αντί της λύσης της εταιρείας, να διατάξει τον αποκλεισμό του εταίρου». Ο ανωτέρω αποκλεισμός εταίρου είναι δυνατός και στις διμελείς εταιρίες, εφόσον ο σπουδαίος λόγος που καθιστά αδύνατη τη συνέχιση της εταιρίας με τον αιτούντα αφορά το πρόσωπο του καθου η αίτηση, αφού, μετά τον αποκλεισμό και μέσα στο τετράμηνο που ακολουθεί, ο εναπομείνας εταίρος μπορεί να συνεχίσει την εταιρία με νέο εταίρο, σύμφωνα με το άρθρο 267 του ίδιου ανωτέρω νόμου (ν. 4072/2012) στο οποίο ορίζεται ότι  «Αν αποχωρήσουν για οποιονδήποτε λόγο ένας ή περισσότεροι εταίροι και παραμείνει μόνο ένας εταίρος, η εταιρεία λύνεται, εφόσον μέσα σε τέσσερις μήνες δεν δημοσιευτεί στο Γ.Ε.ΜΗ. η είσοδος νέου εταίρου».

 Σημειωτέον ότι η άποψη περί του ότι δεν είναι δυνατός ο ανωτέρω αποκλεισμός εταίρου σε διμελή εταιρία, διότι, ενώ το δικαστήριο αποφασίζει τον αποκλεισμό του ενός εταίρου για να συνεχισθεί η εταιρική επιχείρηση, η συνέπεια αυτή εξαρτάται αποκλειστικά από τη βούληση του αιτούντος τον αποκλεισμό, έρχεται σε αντίθεση με την ανωτέρω ρύθμιση του νόμου ενόψει του ότι οι προαναφερθείσες διατάξεις βρίσκονται σε συστηματική ενότητα στο πλαίσιο του ν. 4072/2012, επιτρέποντας την προσωρινή διατήρηση της εταιρίας, με σκοπό την εξομάλυνσή της, με την είσοδο νέου εταίρου. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 267 του ν. 4072/2012 το οποίο, κατά το γράμμα του, ρυθμίζει τις περιπτώσεις αποχώρησης εταίρου «για οποιονδήποτε λόγο», χωρίς να διακρίνει ειδικότερα, εντάσσεται και ο αποκλεισμός εταίρου διμελούς εταιρίας. Άλλωστε, η ερμηνευτική συστολή του πεδίου των άρθρων 263 και 267 του ν. 4072/2012, ώστε να μην είναι δυνατός ο αποκλεισμός εταίρου στις διμελείς εταιρίες, μπορεί να οδηγήσει κατ’ αποτέλεσμα στη δυνατότητα περιέλευσης της εταιρικής επιχείρησης σε έναν από τους δύο εταίρους βάσει του άρθρου 483 του ΚΠολΔ (διανομή επιχειρήσεων που αποτελούν οικονομικό σύνολο), το οποίο προβλέπει τη διανομή της επιχείρησης με τη δυνατότητα του δικαστηρίου, κατόπιν αίτησης κάποιου από τους κοινωνούς, να επιδικάσει την επιχείρηση που πρέπει να διανεμηθεί σε εκείνον που το ζητεί έναντι καταβολής χρηματικού ποσού ίσου προς την αξία της επιχείρησης, η οποία όμως τελεί υπό προϋποθέσεις, οι οποίες είναι διαφορετικές από αυτές με τις οποίες κρίνεται ο αποκλεισμός εταίρου. Ακόμη, βάσει του σκοπού της διατήρησης της επιχείρησης που διακατέχει τον ν. 4072/2012, δεν πρέπει να αποκλείεται ο δικαστικός αποκλεισμός εταίρου διμελούς εταιρίας, όταν αυτός δεν έχει τη δυνατότητα συμμετοχής στην εταιρία, επειδή π.χ. αδυνατεί να εισφέρει την εργασία του, όπως προβλέπει η εταιρική σύμβαση για όλους τους εταίρους (διότι έχει απωλέσει την επαγγελματική ιδιότητα που είναι απαραίτητη ή για άλλο λόγο) ή ενεργεί κατ’ εξακολούθηση πράξεις εις βάρος του συμφέροντος της εταιρίας (π.χ. πράξεις ανταγωνισμού). Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι είναι ισχυρή η πρόβλεψη στην εταιρική σύμβαση της υποχρεωτικής εξόδου του εταίρου διμελούς εταιρίας, αν επέλθει γεγονός ή κατάσταση που ορίζεται στην εταιρική σύμβαση ότι συνιστά απόλυτο λόγο υποχρεωτικής εξόδου από την εταιρία (βλ. ΑΠ 37/2019 ο.π.,  ΕφΘεσ (Μον) 1901/2018 Αρμ 2018 1494, ΕφΘεσ (Μον) 387/2017 Αρμ 2017 1163, Ν. Ρόκα «Εμπορικές Εταιρίες» εκδ. 7η  σελ 152, Σ. Ψυχομάνη «ΔΙΚΑΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ» εκδ. Γ΄  παρ. 390 σελ. 121, Ε. Αλεξανδρίδου «Δίκαιο Εμπορικών Εταιριών» εκδ. 2η  παρ. 24 σελ. 132, Ε. Κουπτσίδου – Στρατουδάκη Αρμ 2014 σελ. 199 επ., contra ΑΠ 207/2019 ΝΟΜΟΣ). Στην εν λόγω περίπτωση, όμως, δηλαδή του αποκλεισμού εταίρου σε διμελή εταιρία, για να γίνει δεκτή η σχετική αίτηση, θα πρέπει να αποδεικνύεται η σοβαρή προοπτική συνεχίσεως της εταιρίας, μετά τον αποκλεισμό του ενός εταίρου, με έτερο τρίτο πρόσωπο, διαφορετικά η απόφαση περί αποκλεισμού του ενός από τους δύο εταίρους ισοδυναμεί με αυτήν περί της λύσεως της εταιρίας.